Czego rodzic uczy dziecko świadomie oraz swoim przykładem

Czego rodzic uczy dziecko świadomie oraz swoim przykładem – możliwie pełna lista obszarów wychowawczych

Podsumowanie – trzy poziomy przekazu

  1. Poziom słów – co rodzic mówi, tłumaczy, nazywa, wyjaśnia.
  2. Poziom czynów – co rodzic robi, jak postępuje, jakie decyzje podejmuje.
  3. Poziom obecności – kim rodzic jest, jak traktuje siebie i innych, jaka jest atmosfera domu.

Dziecko uczy się najsilniej z poziomu trzeciego – z tego, kim rodzic jest, a nie tylko z tego, co mówi. Dlatego każde z powyższych obszarów ma sens tylko wtedy, gdy rodzic stara się nim żyć, a nie tylko go nauczać.

Ważne założenie: dziecko uczy się nie tylko z tego, co rodzic mówi, ale przede wszystkim z tego, co rodzic robi, jak traktuje innych, jak traktuje siebie i jak przeżywa emocje. Każdy obszar ma więc dwie warstwy: przekaz świadomy (słowa, nauka, tłumaczenie) oraz przekaz nieświadomy / modelowanie (przykład, atmosfera, codzienne zachowanie). Poniżej lista obszarów użytecznych wychowawczo.

1. Wartości i moralność

  1. Uczciwość – mówienie prawdy, przyznawanie się do błędu
  2. Prawość – postępowanie zgodne z sumieniem
  3. Sprawiedliwość – równe traktowanie, dzielenie się
  4. Szacunek – do ludzi, zwierząt, rzeczy, siebie
  5. Odpowiedzialność – za słowa, czyny, zobowiązania
  6. Sumienność – rzetelne wykonywanie zadań
  7. Lojalność – wobec rodziny, przyjaciół, wartości
  8. Wierność – w relacjach, obietnicach, zasadach
  9. Odwaga cywilna – mówienie „nie”, gdy trzeba
  10. Pokora – uznanie własnych ograniczeń
  11. Wdzięczność – docenianie tego, co się ma
  12. Wielkoduszność – umiejętność wybaczania
  13. Miłosierdzie – wrażliwość na cudzą krzywdę
  14. Empatia moralna – współczucie i chęć niesienia pomocy
  15. Dobroć – codzienne drobne gesty
  16. Życzliwość – wobec słabszych, obcych, trudnych
  17. Honor – dotrzymywanie słowa
  18. Godność – szacunek do siebie i innych
  19. Prawdomówność – nawet gdy boli
  20. Uczciwość intelektualna – nieprzywłaszczanie cudzych myśli

2. Emocje i inteligencja emocjonalna

  1. Rozpoznawanie emocji – nazywanie tego, co się czuje
  2. Nazywanie emocji u siebie i innych
  3. Akceptowanie emocji – wszystkich, nie tylko „dobrych”
  4. Wyrażanie emocji w bezpieczny sposób
  5. Regulacja emocji – uspokajanie się
  6. Odraczanie gratyfikacji – czekanie na nagrodę
  7. Radzenie sobie ze złością
  8. Radzenie sobie ze smutkiem
  9. Radzenie sobie z lękiem
  10. Radzenie sobie z wstydem
  11. Radzenie sobie z winą
  12. Radzenie sobie z zazdrością
  13. Radzenie sobie z rozczarowaniem
  14. Radzenie sobie z porażką
  15. Radzenie sobie z sukcesem
  16. Radzenie sobie z odrzuceniem
  17. Radzenie sobie z samotnością
  18. Radzenie sobie ze stratą
  19. Radzenie sobie ze zmianą
  20. Radzenie sobie z niepewnością
  21. Współodczuwanie – empatia
  22. Współczucie – chęć niesienia ulgi
  23. Pocieszanie siebie i innych
  24. Proszenie o wsparcie
  25. Przyjmowanie wsparcia
  26. Dzielenie się emocjami
  27. Powstrzymywanie impulsów
  28. Cierpliwość
  29. Wytrwałość w emocjach
  30. Samoobserwacja – świadomość własnych stanów

3. Relacje i umiejętności społeczne

  1. Nawiązywanie kontaktu
  2. Podtrzymywanie rozmowy
  3. Słuchanie uważne
  4. Słuchanie bez przerywania
  5. Zadawanie pytań
  6. Odpowiadanie na pytania
  7. Mówienie o sobie
  8. Mówienie o potrzebach
  9. Mówienie o granicach
  10. Wyrażanie opinii z szacunkiem
  11. Przyjmowanie odmowy
  12. Odmawianie z szacunkiem
  13. Asertywność
  14. Negocjowanie
  15. Kompromis
  16. Współpraca
  17. Dzielenie się
  18. Czekanie na swoją kolej
  19. Przepraszanie
  20. Wybaczanie
  21. Dziękowanie
  22. Chwalenie innych
  23. Docenianie innych
  24. Wspieranie innych
  25. Pocieszanie innych
  26. Pomaganie innym
  27. Prośba o pomoc
  28. Przyjmowanie pomocy
  29. Rozwiązywanie konfliktów
  30. Mediowanie
  31. Rozpoznawanie intencji innych
  32. Odczytywanie emocji innych
  33. Szanowanie przestrzeni innych
  34. Szanowanie czasu innych
  35. Szanowanie rzeczy innych
  36. Szanowanie odmienności
  37. Szanowanie granic
  38. Budowanie zaufania
  39. Naprawianie relacji
  40. Żegnanie się
  41. Witanie się
  42. Utrzymywanie więzi
  43. Pielęgnowanie przyjaźni
  44. Bycie dobrym sąsiadem
  45. Bycie dobrym kolegą
  46. Bycie dobrym członkiem grupy
  47. Bycie dobrym obywatelem
  48. Bycie dobrym człowiekiem

4. Rodzina i więzi

  1. Miłość w rodzinie
  2. Czułość
  3. Bliskość
  4. Przytulanie
  5. Okazywanie uczuć
  6. Mówienie „kocham cię”
  7. Mówienie „przepraszam”
  8. Mówienie „dziękuję”
  9. Mówienie „proszę”
  10. Mówienie „jak się czujesz?”
  11. Mówienie „jestem tu”
  12. Mówienie „dam radę”
  13. Mówienie „razem”
  14. Wspólne posiłki
  15. Wspólne rytuały
  16. Wspólne święta
  17. Wspólne tradycje
  18. Wspólne spacery
  19. Wspólne rozmowy
  20. Wspólne milczenie
  21. Wspólne gry
  22. Wspólne czytanie
  23. Wspólne gotowanie
  24. Wspólne sprzątanie
  25. Wspólne obowiązki
  26. Wspólne decyzje
  27. Wspólne plany
  28. Wspólne marzenia
  29. Wspólne wspomnienia
  30. Wspólne zdjęcia
  31. Wspólne historie
  32. Wspólne korzenie
  33. Lojalność rodzinna
  34. Wsparcie rodzinne
  35. Opieka nad starszymi
  36. Opieka nad chorymi
  37. Opieka nad młodszymi
  38. Szacunek do rodziców
  39. Szacunek do dziadków
  40. Szacunek do rodzeństwa
  41. Szacunek do krewnych
  42. Gościnność
  43. Otwartość domu
  44. Dom jako schronienie
  45. Dom jako bezpieczeństwo
  46. Dom jako radość
  47. Dom jako miłość
  48. Dom jako „my”

5. Praca, obowiązki i odpowiedzialność

  1. Praca jako wartość
  2. Praca jako obowiązek
  3. Praca jako radość
  4. Praca jako służba
  5. Praca jako rozwój
  6. Praca jako źródło utrzymania
  7. Praca jako powołanie
  8. Praca jako pasja
  9. Sumienność w pracy
  10. Punktualność
  11. Systematyczność
  12. Wytrwałość
  13. Dokładność
  14. Staranność
  15. Dbałość o szczegóły
  16. Dbanie o powierzone rzeczy
  17. Dbanie o wspólne dobro
  18. Dbanie o środowisko
  19. Dbanie o porządek
  20. Sprzątanie po sobie
  21. Odkładanie rzeczy na miejsce
  22. Szanowanie pracy innych
  23. Szanowanie wysiłku innych
  24. Szanowanie pieniędzy
  25. Oszczędzanie
  26. Planowanie wydatków
  27. Inwestowanie
  28. Dzielenie się tym, co się ma
  29. Pomaganie potrzebującym
  30. Wolontariat
  31. Zaangażowanie społeczne
  32. Odpowiedzialność za zwierzęta
  33. Odpowiedzialność za rośliny
  34. Odpowiedzialność za wspólnotę
  35. Odpowiedzialność za planetę
  36. Odpowiedzialność za siebie
  37. Odpowiedzialność za innych
  38. Odpowiedzialność za słowa
  39. Odpowiedzialność za czyny
  40. Odpowiedzialność za decyzje
  41. Odpowiedzialność za życie

6. Samodzielność i zaradność życiowa

  1. Samodzielne jedzenie
  2. Samodzielne ubieranie
  3. Samodzielne mycie
  4. Samodzielne dbanie o higienę
  5. Samodzielne przygotowanie posiłku
  6. Samodzielne sprzątanie
  7. Samodzielne pranie
  8. Samodzielne prasowanie
  9. Samodzielne szycie
  10. Samodzielne naprawianie
  11. Samodzielne majsterkowanie
  12. Samodzielne gotowanie
  13. Samodzielne pieczenie
  14. Samodzielne zakupy
  15. Samodzielne płacenie
  16. Samodzielne liczenie pieniędzy
  17. Samodzielne oszczędzanie
  18. Samodzielne planowanie dnia
  19. Samodzielne planowanie tygodnia
  20. Samodzielne planowanie nauki
  21. Samodzielne planowanie pracy
  22. Samodzielne planowanie podróży
  23. Samodzielne planowanie życia
  24. Samodzielne podejmowanie decyzji
  25. Samodzielne rozwiązywanie problemów
  26. Samodzielne proszenie o pomoc
  27. Samodzielne szukanie informacji
  28. Samodzielne uczenie się
  29. Samodzielne czytanie
  30. Samodzielne pisanie
  31. Samodzielne liczenie
  32. Samodzielne myślenie
  33. Samodzielne ocenianie
  34. Samodzielne wybieranie
  35. Samodzielne odmawianie
  36. Samodzielne przyznawanie się do błędu
  37. Samodzielne naprawianie błędów
  38. Samodzielne ponoszenie konsekwencji
  39. Samodzielne życie
  40. Zaradność
  41. Przedsiębiorczość
  42. Kreatywność
  43. Inicjatywa
  44. Odwaga
  45. Elastyczność
  46. Adaptacja
  47. Radzenie sobie w nowych sytuacjach
  48. Radzenie sobie w kryzysie
  49. Radzenie sobie w samotności
  50. Radzenie sobie w trudnościach
  51. Radzenie sobie w życiu

7. Zdrowie i ciało

  1. Dbanie o zdrowie
  2. Dbanie o sen
  3. Dbanie o odpoczynek
  4. Dbanie o ruch
  5. Dbanie o dietę
  6. Dbanie o higienę
  7. Dbanie o zęby
  8. Dbanie o skórę
  9. Dbanie o włosy
  10. Dbanie o wzrok
  11. Dbanie o słuch
  12. Dbanie o postawę
  13. Dbanie o oddech
  14. Dbanie o emocje
  15. Dbanie o psychikę
  16. Dbanie o relacje
  17. Dbanie o granice
  18. Dbanie o siebie
  19. Słuchanie sygnałów ciała
  20. Słuchanie sygnałów emocji
  21. Słuchanie sygnałów intuicji
  22. Reagowanie na ból
  23. Reagowanie na zmęczenie
  24. Reagowanie na głód
  25. Reagowanie na stres
  26. Reagowanie na lęk
  27. Reagowanie na smutek
  28. Reagowanie na złość
  29. Proszenie o pomoc medyczną
  30. Chodzenie do lekarza
  31. Chodzenie do dentysty
  32. Chodzenie do psychologa
  33. Chodzenie na terapię
  34. Przyjmowanie leków
  35. Szczepienia
  36. Profilaktyka
  37. Badania kontrolne
  38. Zdrowy styl życia
  39. Unikanie używek
  40. Unikanie przemocy
  41. Unikanie ryzyka
  42. Bezpieczeństwo w domu
  43. Bezpieczeństwo na drodze
  44. Bezpieczeństwo w sieci
  45. Bezpieczeństwo w relacjach
  46. Bezpieczeństwo w podróży
  47. Bezpieczeństwo w życiu
  48. Szacunek do ciała
  49. Akceptacja ciała
  50. Troska o ciało
  51. Miłość do ciała
  52. Miłość do siebie

8. Nauka, wiedza i rozwój

  1. Ciekawość świata
  2. Zadawanie pytań
  3. Szukanie odpowiedzi
  4. Czytanie książek
  5. Czytanie prasy
  6. Czytanie ze zrozumieniem
  7. Pisanie
  8. Liczenie
  9. Logiczne myślenie
  10. Krytyczne myślenie
  11. Kreatywne myślenie
  12. Myślenie przyczynowo-skutkowe
  13. Myślenie systemowe
  14. Myślenie strategiczne
  15. Rozwiązywanie problemów
  16. Analizowanie
  17. Syntetyzowanie
  18. Wyciąganie wniosków
  19. Uczenie się na błędach
  20. Uczenie się od innych
  21. Uczenie się przez doświadczenie
  22. Uczenie się przez zabawę
  23. Uczenie się przez naśladowanie
  24. Uczenie się przez obserwację
  25. Uczenie się przez słuchanie
  26. Uczenie się przez czytanie
  27. Uczenie się przez pisanie
  28. Uczenie się przez rozmowę
  29. Uczenie się przez podróże
  30. Uczenie się przez kulturę
  31. Uczenie się przez sztukę
  32. Uczenie się przez muzykę
  33. Uczenie się przez taniec
  34. Uczenie się przez teatr
  35. Uczenie się przez film
  36. Uczenie się przez naturę
  37. Uczenie się przez technologię
  38. Uczenie się przez praktykę
  39. Uczenie się przez błąd
  40. Uczenie się przez porażkę
  41. Uczenie się przez sukces
  42. Uczenie się przez kryzys
  43. Uczenie się przez życie
  44. Rozwijanie talentów
  45. Rozwijanie pasji
  46. Rozwijanie zainteresowań
  47. Rozwijanie kompetencji
  48. Rozwijanie umiejętności
  49. Rozwijanie wiedzy
  50. Rozwijanie mądrości
  51. Rozwijanie siebie
  52. Rozwijanie życia

9. Komunikacja i język

  1. Mówienie prawdy
  2. Mówienie jasno
  3. Mówienie krótko
  4. Mówienie na temat
  5. Mówienie z szacunkiem
  6. Mówienie o uczuciach
  7. Mówienie o potrzebach
  8. Mówienie o granicach
  9. Mówienie o oczekiwaniach
  10. Mówienie o błędach
  11. Mówienie o sukcesach
  12. Mówienie o porażkach
  13. Mówienie o marzeniach
  14. Mówienie o planach
  15. Mówienie o przyszłości
  16. Mówienie o przeszłości
  17. Mówienie o teraźniejszości
  18. Mówienie o sobie
  19. Mówienie o innych
  20. Mówienie o świecie
  21. Słuchanie uważne
  22. Słuchanie bez oceniania
  23. Słuchanie bez przerywania
  24. Słuchanie bez doradzania
  25. Słuchanie bez naprawiania
  26. Słuchanie bez bagatelizowania
  27. Słuchanie bez porównywania
  28. Słuchanie bez krytyki
  29. Słuchanie bez wyśmiewania
  30. Słuchanie ze zrozumieniem
  31. Słuchanie z empatią
  32. Słuchanie z ciekawością
  33. Słuchanie z cierpliwością
  34. Słuchanie z miłością
  35. Zadawanie pytań otwartych
  36. Zadawanie pytań zamkniętych
  37. Parafrazowanie
  38. Podsumowywanie
  39. Doprecyzowywanie
  40. Odzwierciedlanie
  41. Walidacja emocji
  42. Nazywanie emocji
  43. Nazywanie potrzeb
  44. Nazywanie granic
  45. Nazywanie wartości
  46. Nazywanie oczekiwań
  47. Nazywanie celów
  48. Nazywanie marzeń
  49. Nazywanie siebie
  50. Nazywanie świata
  51. Nazywanie zjawisk życia

10. Rozwiązywanie problemów i konfliktów

  1. Rozpoznawanie problemu
  2. Nazywanie problemu
  3. Analizowanie problemu
  4. Szukanie przyczyn
  5. Szukanie rozwiązań
  6. Wybieranie rozwiązania
  7. Wprowadzanie rozwiązania
  8. Sprawdzanie efektów
  9. Wyciąganie wniosków
  10. Rozpoznawanie konfliktu
  11. Nazywanie konfliktu
  12. Rozmowa o konflikcie
  13. Słuchanie drugiej strony
  14. Rozumienie drugiej strony
  15. Szukanie wspólnego rozwiązania
  16. Negocjowanie
  17. Kompromis
  18. Mediowanie
  19. Przepraszanie
  20. Wybaczanie
  21. Naprawianie
  22. Odbudowywanie zaufania
  23. Uczenie się na konflikcie
  24. Wychodzenie z konfliktu
  25. Rozstawanie się w zgodzie
  26. Zachowywanie godności w konflikcie
  27. Zachowywanie szacunku w konflikcie
  28. Zachowywanie relacji w konflikcie
  29. Zachowywanie siebie w konflikcie
  30. Zachowywanie spokoju w konflikcie
  31. Zachowywanie nadziei w konflikcie
  32. Zachowywanie miłości w konflikcie
  33. Rozwiązywanie problemów samodzielnie
  34. Rozwiązywanie problemów z pomocą
  35. Rozwiązywanie problemów w grupie
  36. Rozwiązywanie problemów w rodzinie
  37. Rozwiązywanie problemów w pracy
  38. Rozwiązywanie problemów w życiu
  39. Rozwiązywanie problemów z sobą
  40. Rozwiązywanie problemów z innymi
  41. Rozwiązywanie problemów ze światem
  42. Rozwiązywanie problemów z losem
  43. Rozwiązywanie problemów z Bogiem
  44. Rozwiązywanie problemów z życiem
  45. Rozwiązywanie problemów z sobą

11. Pieniądze i gospodarowanie

  1. Wartość pieniądza
  2. Szacunek do pieniędzy
  3. Oszczędzanie
  4. Planowanie wydatków
  5. Budżet domowy
  6. Odkładanie na cel
  7. Inwestowanie
  8. Unikanie długów
  9. Unikanie hazardu
  10. Unikanie zakupoholizmu
  11. Dzielenie się pieniędzmi
  12. Pomaganie potrzebującym
  13. Wspieranie organizacji
  14. Wspieranie słabszych
  15. Wspieranie rodziny
  16. Płacenie podatków
  17. Płacenie rachunków
  18. Płacenie zobowiązań
  19. Dotrzymywanie umów
  20. Szanowanie pracy
  21. Szanowanie wysiłku
  22. Szanowanie cudzej własności
  23. Szanowanie wspólnego dobra
  24. Oszczędzanie zasobów
  25. Oszczędzanie wody
  26. Oszczędzanie prądu
  27. Oszczędzanie jedzenia
  28. Oszczędzanie czasu
  29. Oszczędzanie energii
  30. Oszczędzanie siebie
  31. Dbanie o środowisko
  32. Recykling
  33. Segregacja
  34. Naprawianie zamiast wyrzucania
  35. Pożyczanie zamiast kupowania
  36. Wymienianie się
  37. Dzielenie się
  38. Współdzielenie
  39. Gospodarowanie
  40. Zarządzanie
  41. Planowanie
  42. Inwestowanie
  43. Oszczędzanie
  44. Dzielenie
  45. Pomaganie
  46. Wspieranie
  47. Dbanie
  48. Szanowanie
  49. Kochanie

12. Czas, planowanie i organizacja

  1. Wartość czasu
  2. Szacunek do czasu
  3. Punktualność
  4. Terminowość
  5. Planowanie dnia
  6. Planowanie tygodnia
  7. Planowanie miesiąca
  8. Planowanie roku
  9. Planowanie życia
  10. Priorytetyzacja
  11. Odraczanie
  12. Realizowanie
  13. Kończenie
  14. Odpoczywanie
  15. Regeneracja
  16. Balans
  17. Równowaga
  18. Harmonia
  19. Rytm
  20. Rutyna
  21. Rytuał
  22. Stałość
  23. Przewidywalność
  24. Stabilność
  25. Bezpieczeństwo
  26. Spokój
  27. Cisza
  28. Oddech
  29. Pauza
  30. Przerwa
  31. Odpoczynek
  32. Sen
  33. Praca
  34. Zabawa
  35. Nauka
  36. Relacje
  37. Rozwój
  38. Odpoczynek
  39. Równowaga
  40. Życie
  41. Czas
  42. Wieczność
  43. Teraźniejszość
  44. Przeszłość
  45. Przyszłość
  46. Teraz
  47. Tu
  48. Ja
  49. Ty
  50. My
  51. Wszyscy
  52. Zawsze
  53. Nigdy
  54. Czasem
  55. Zazwyczaj
  56. Rzadko
  57. Często
  58. Wciąż
  59. Jeszcze
  60. Już
  61. Zaraz
  62. Później
  63. Wczoraj
  64. Dziś
  65. Jutro
  66. Pojutrze
  67. Zawsze
  68. Nigdy
  69. Zawsze

13. Duchowość, sens i wartości wyższe

  1. Wiara
  2. Nadzieja
  3. Miłość
  4. Sens
  5. Cel
  6. Powołanie
  7. Misja
  8. Posłannictwo
  9. Służba
  10. Ofiara
  11. Poświęcenie
  12. Wdzięczność
  13. Pokora
  14. Mądrość
  15. Spokój
  16. Ukojenie
  17. Pocieszenie
  18. Siła
  19. Odwaga
  20. Wytrwałość
  21. Cierpliwość
  22. Akceptacja
  23. Wybaczenie
  24. Zaufanie
  25. Oddanie
  26. Modlitwa
  27. Medytacja
  28. Kontemplacja
  29. Refleksja
  30. Cisza
  31. Samotność
  32. Wspólnota
  33. Rytuał
  34. Tradycja
  35. Korzenie
  36. Przynależność
  37. Tożsamość
  38. Duchowość
  39. Transcendencja
  40. Bóg
  41. Boskość
  42. Świętość
  43. Wieczność
  44. Nieskończoność
  45. Tajemnica
  46. Cud
  47. Łaska
  48. Błogosławieństwo
  49. Opieka
  50. Prowadzenie
  51. Światło
  52. Droga
  53. Prawda
  54. Życie
  55. Śmierć
  56. Zmartwychwstanie
  57. Zbawienie
  58.  Spokój
  59.   Radość
  60. Szczęście
  61. Miłość
  62. Sens
  63. Cel
  64. Wiara
  65. Nadzieja
  66. Miłość

14. Kultura, sztuka i estetyka

  1. Czytanie książek
  2. Słuchanie muzyki
  3. Granie muzyki
  4. Śpiewanie
  5. Taniec
  6. Malowanie
  7. Rysowanie
  8. Rzeźbienie
  9. Fotografowanie
  10. Filmowanie
  11. Oglądanie filmów
  12. Chodzenie do teatru
  13. Chodzenie do kina
  14. Chodzenie do muzeum
  15. Chodzenie na koncert
  16. Chodzenie na wystawę
  17. Chodzenie do biblioteki
  18. Chodzenie do opery
  19. Chodzenie do filharmonii
  20. Chodzenie na festiwal
  21. Chodzenie na warsztaty
  22. Chodzenie na kursy
  23. Chodzenie na spotkania
  24. Chodzenie na wykłady
  25. Chodzenie na prelekcje
  26. Chodzenie na występy
  27. Chodzenie na pokazy
  28. Chodzenie na zawody
  29. Chodzenie na mecze
  30. Chodzenie na spacery
  31. Chodzenie na wycieczki
  32. Chodzenie na podróże
  33. Chodzenie na wakacje
  34. Chodzenie na urlop
  35. Chodzenie na odpoczynek
  36. Chodzenie na regenerację
  37. Chodzenie na wszystko
  38. Chodzenie na życie
  39. Szanowanie sztuki
  40. Szanowanie kultury
  41. Szanowanie tradycji
  42. Szanowanie dziedzictwa
  43. Szanowanie historii
  44. Szanowanie przeszłości
  45. Szanowanie teraźniejszości
  46. Szanowanie przyszłości
  47. Szanowanie siebie
  48. Szanowanie innych
  49. Szanowanie świata
  50. Szanowanie życia
  51. Szanowanie wszystkiego
  52. Szanowanie zawsze
  53. Szanowanie wszędzie
  54. Szanowanie wszystkich
  55. Szanowanie siebie

15. Obywatelstwo, wspólnota i świat

  1. Szacunek do prawa
  2. Szacunek do instytucji
  3. Szacunek do władzy
  4. Szacunek do państwa
  5. Szacunek do ojczyzny
  6. Szacunek do symboli
  7. Szacunek do hymnu
  8. Szacunek do flagi
  9. Szacunek do historii
  10. Szacunek do tradycji
  11. Szacunek do kultury
  12. Szacunek do języka
  13. Szacunek do mowy
  14. Szacunek do pisma
  15. Szacunek do książek
  16. Szacunek do wiedzy
  17. Szacunek do nauki
  18. Szacunek do szkoły
  19. Szacunek do nauczycieli
  20. Szacunek do uczniów
  21. Szacunek do pracowników
  22. Szacunek do służb
  23. Szacunek do lekarzy
  24. Szacunek do pielęgniarek
  25. Szacunek do strażaków
  26. Szacunek do policjantów
  27. Szacunek do wojska
  28. Szacunek do wolontariuszy
  29. Szacunek do sąsiadów
  30. Szacunek do obcych
  31. Szacunek do starszych
  32. Szacunek do słabszych
  33. Szacunek do chorych
  34. Szacunek do niepełnosprawnych
  35. Szacunek do ubogich
  36. Szacunek do bezdomnych
  37. Szacunek do uchodźców
  38. Szacunek do mniejszości
  39. Szacunek do inności
  40. Szacunek do odmienności
  41. Szacunek do różnorodności
  42. Szacunek do świata
  43. Szacunek do przyrody
  44. Szacunek do zwierząt
  45. Szacunek do roślin
  46. Szacunek do planety
  47. Szacunek do przyszłych pokoleń
  48. Szacunek do życia
  49. Szacunek do siebie
  50. Szacunek do innych
  51. Szacunek do wszystkiego

16. Przykład osobisty – to, co rodzic modeluje nieświadomie

  1. Jak traktuje siebie
  2. Jak mówi o sobie
  3. Jak dba o siebie
  4. Jak odpoczywa
  5. Jak pracuje
  6. Jak się uczy
  7. Jak się rozwija
  8. Jak się myli
  9. Jak przyznaje się do błędu
  10. Jak przeprasza
  11. Jak wybacza
  12. Jak okazuje miłość
  13. Jak okazuje złość
  14. Jak okazuje smutek
  15. Jak okazuje lęk
  16. Jak okazuje radość
  17. Jak radzi sobie ze stresem
  18. Jak radzi sobie z porażką
  19. Jak radzi sobie z sukcesem
  20. Jak radzi sobie z kryzysem
  21. Jak radzi sobie ze stratą
  22. Jak radzi sobie z chorobą
  23. Jak radzi sobie z samotnością
  24. Jak traktuje partnera
  25. Jak traktuje dzieci
  26. Jak traktuje rodziców
  27. Jak traktuje rodzeństwo
  28. Jak traktuje sąsiadów
  29. Jak traktuje obcych
  30. Jak traktuje pracowników
  31. Jak traktuje słabszych
  32. Jak traktuje zwierzęta
  33. Jak traktuje przyrodę
  34. Jak traktuje pieniądze
  35. Jak traktuje czas
  36. Jak traktuje pracę
  37. Jak traktuje dom
  38. Jak traktuje jedzenie
  39. Jak traktuje ciało
  40. Jak traktuje zdrowie
  41. Jak traktuje emocje
  42. Jak traktuje granice
  43. Jak traktuje wartości
  44. Jak traktuje wiarę
  45. Jak traktuje nadzieję
  46. Jak traktuje miłość
  47. Jak traktuje życie
  48. Jak traktuje siebie
  49. Jak traktuje innych
  50. Jak traktuje świat
  51. Jak traktuje wszystko

17. Czego rodzic uczy przez atmosferę domu

  1. Bezpieczeństwo
  2. Zaufanie
  3. Szacunek
  4. Akceptacja
  5. Przynależność
  6. Bliskość
  7. Ciepło
  8. Czułość
  9. Spokój
  10. Cisza
  11. Radość
  12. Śmiech
  13. Zabawa
  14. Swoboda
  15. Wolność
  16. Granice
  17. Zasady
  18. Konsekwencje
  19. Przewidywalność
  20. Stałość
  21. Stabilność
  22. Rytm
  23. Rutyna
  24. Rytuał
  25. Tradycja
  26. Święto
  27. Codzienność
  28. Wyjątkowość
  29. Zwyczajność
  30. Cud
  31. Tajemnica
  32. Sens
  33. Cel
  34. Wartość
  35. Godność
  36. Honor
  37. Odwaga
  38. Siła
  39. Wrażliwość
  40. Empatia
  41. Współczucie
  42. Miłosierdzie
  43. Wielkoduszność
  44. Wybaczenie
  45. Wdzięczność
  46. Pokora
  47. Mądrość
  48. Miłość
  49. Nadzieja
  50. Wiara
  51. Życie
  52. Śmierć
  53. Wszystko
  54. Nic
  55. Zawsze
  56. Nigdy
  57. Teraz
  58. Tu
  59. My
  60. Ja
  61. Ty
  62. Oni
  63. Wszyscy
  64. Nikt
  65. Ktoś
  66. Coś
  67. Wszystko
  68. Nic

Podsumowanie – trzy poziomy przekazu

  1. Poziom słów – co rodzic mówi, tłumaczy, nazywa, wyjaśnia.
  2. Poziom czynów – co rodzic robi, jak postępuje, jakie decyzje podejmuje.
  3. Poziom obecności – kim rodzic jest, jak traktuje siebie i innych, jaka jest atmosfera domu.

Dziecko uczy się najsilniej z poziomu trzeciego – z tego, kim rodzic jest, a nie tylko z tego, co mówi. Dlatego każde z powyższych obszarów ma sens tylko wtedy, gdy rodzic stara się nim żyć, a nie tylko go nauczać.