Dziecko uważa, że ma problem

Problemy Rodzica – uwalniamy

Dziecko uważa, że ma problem

Dzieci mają trudności i problemy, które zgłaszają rodzicom albo je ukrywają. Podaj możliwie kompletną listę takich problemów podzielonych na kategorie.

Poniżej umieściliśmy problemy, których może doświadczać dziecko i przykłady sposobów w jakie dziecko może je komunikować rodzicowi.

Co dziecko może powiedzieć lub pokazać rodzicowi – lista problemów w dziecięcym wydaniu komunikacji

Zapisaliśmy je tak, jak dziecko mogłoby je zgłosić słownie (cytaty) albo niewerbalnie (zachowanie, sygnały, opis). Czasem dodajemy krótki komentarz, bo dzieci często nie mówią wprost – pokazują.

1. Problemy emocjonalne i psychiczne

1. Lęk: „Mamo, boję się, kiedy wychodzisz. A co, jeśli nie wrócisz?” / „Nie chcę iść do sklepu, bo tam są ludzie.”
   Niewerbalnie: kurczowe trzymanie ręki, płacz przy rozstaniu, bóle brzucha przed wyjściem, unikanie sytuacji społecznych.
2. Depresja, obniżony nastrój: „Nie chce mi się nic robić. Wszystko jest bez sensu.” / „Czy ja muszę żyć?”
   Niewerbalnie: leżenie w łóżku, rezygnacja z hobby, izolacja, brak apetytu lub objadanie się, płacz bez powodu.
3. Złość, agresja: „Zostaw mnie! Nienawidzę cię!” / „To niesprawiedliwe!”
   Niewerbalnie: trzaskanie drzwiami, bicie, kopanie, rzucanie przedmiotami, krzyk, niszczenie rzeczy.
4. Niska samoocena: „Jestem do niczego.” / „Inni są lepsi ode mnie.” / „Nie umiem nic zrobić dobrze.”
   Niewerbalnie: unikanie wyzwań, wycofanie, porównywanie się, wstyd przy pochwałach.
5. Perfekcjonizm: „Muszę mieć piątkę, bo inaczej jestem głupia.” / „Nie oddam tego, dopóki nie będzie idealne.”
   Niewerbalnie: płacz przy błędzie, poprawianie w kółko, odmowa oddania pracy, lęk przed oceną.
6. Smutek po stracie: „Tęsknię za babcią.” / „Dlaczego tata już z nami nie mieszka?”
   Niewerbalnie: regresja (moczenie, ssanie palca), pytania o zmarłego, szukanie bliskości, zaburzenia snu.
7. Myśli samobójcze, samookaleczenia: „Czasem chcę, żeby mnie nie było.” / „Robię sobie krzywdę, bo wtedy boli mniej.”
   Niewerbalnie: blizny, ukrywanie rąk, noszenie długich rękawów latem, oddawanie ulubionych rzeczy, pożegnania.
8. OCD: „Muszę sprawdzić klamkę pięć razy, bo coś się stanie.” / „Te myśli nie chcą odejść.”
   Niewerbalnie: powtarzalne rytuały, liczenie, mycie rąk do bólu, poprawianie ustawienia przedmiotów.
9. Zaburzenia odżywiania: „Jestem gruba.” / „Nie będę jeść, bo mam pełny brzuch.”
   Niewerbalnie: unikanie posiłków, chowanie jedzenia, ważenie się, wymioty po jedzeniu, obsesja na punkcie kalorii.
10. Trauma, PTSD: „Nie chcę o tym mówić.” / „Ciągle to widzę.”
    Niewerbalnie: koszmary, wybuchy lęku, odrętwienie, unikanie miejsc/osób, zabawa odtwarzająca traumę.
11. Wstyd, poczucie winy: „To moja wina.” / „Nie zasługuję na to.”
    Niewerbalnie: unikanie kontaktu wzrokowego, czerwienienie się, wycofanie, przepraszanie za wszystko.
12. Samotność: „Nikt mnie nie lubi.” / „Nie mam z kim rozmawiać.”
    Niewerbalnie: siedzenie samemu, brak zaproszeń, smutek po szkole, ciągłe dopytywanie o uwagę.

2. Problemy szkolne i edukacyjne

1. Trudności w nauce: „Nie rozumiem, co pani mówi.” / „Litery mi się mieszają.”
   Niewerbalnie: unikanie czytania, wolne tempo pracy, błędy w przepisywaniu, frustracja przy zadaniach.
2. ADHD: „Nie mogę usiedzieć.” / „Wszystko mnie rozprasza.”
   Niewerbalnie: wiercenie się, wstawanie, przerywanie, gubienie rzeczy, zapominanie poleceń.
3. Niepowodzenia szkolne: „Znowu dostałem jedynkę.” / „Jestem najgorszy w klasie.”
   Niewerbalnie: ukrywanie zeszytów, kłamanie o ocenach, unikanie rozmów o szkole.
4. Lęk przed szkołą: „Boli mnie brzuch, nie pójdę.” / „Proszę, nie zmuszaj mnie.”
   Niewerbalnie: płacz rano, wymioty, bóle głowy, odmowa wyjścia z domu.
5. Stres egzaminacyjny: „Nie zasnę przed sprawdzianem.” / „Zapomnę wszystkiego.”
   Niewerbalnie: brak snu, drżenie rąk, nudności, panika przed testem.
6. Bullying – ofiara: „Oni mi dokuczają.” / „Nie chcę iść do szkoły, bo tam jest Kuba.”
   Niewerbalnie: siniaki, zniszczone rzeczy, unikanie autobusu, wycofanie, spadek ocen.
7. Bullying – sprawca: „Oni mnie zaczepili.” / „To nie moja wina.”
   Niewerbalnie: agresja wobec słabszych, brak empatii, konflikty, usprawiedliwianie się.
8. Konflikty z nauczycielem: „Pani mnie nie lubi.” / „Zawsze mnie wybiera.”
   Niewerbalnie: niechęć do przedmiotu, odmowa odpowiadania, płacz po lekcji.
9. Brak motywacji: „Po co mi to?” / „Nie chce mi się.”
   Niewerbalnie: odkładanie zadań, bylejakość, nuda, brak zaangażowania.
10. Organizacja czasu: „Zapomniałem.” / „Nie zdążyłem.”
    Niewerbalnie: bałagan, spóźnienia, niewykonane zadania, chaos w plecaku.

3. Problemy rodzinne

1. Konflikty rodziców: „Czy wy się rozwiedziecie?” / „Nie krzyczcie na siebie.”
   Niewerbalnie: płacz przy kłótniach, chowanie się, próby godzenia, rozdrażnienie.
2. Rozwód/separacja: „Dlaczego tata odszedł?” / „Czy to moja wina?”
   Niewerbalnie: tęsknota, złość na jednego z rodziców, regresja, pytania o przyszłość.
3. Choroba/śmierć bliskiego: „Czy babcia umrze?” / „Kto się mną zajmie?”
   Niewerbalnie: lęk separacyjny, pytania o śmierć, zaburzenia snu, wycofanie.
4. Nadopiekuńczość: „Mamo, ja sam!” / „Daj mi spróbować.”
   Niewerbalnie: bunt, frustracja, brak samodzielności, lęk przed podejmowaniem decyzji.
5. Zaniedbanie: „Nie mam co jeść.” / „Nikt nie sprawdza, czy odrobiłem.”
   Niewerbalnie: brudne ubranie, głód, brak opieki medycznej, późne powroty do domu.
6. Presja sukcesu: „Muszę być najlepszy.” / „Boję się, że was zawiodę.”
   Niewerbalnie: perfekcjonizm, lęk przed porażką, unikanie rozmów o wynikach.
7. Alkoholizm/uzależnienia w rodzinie: „Tato znowu pije.” / „Boję się wracać do domu.”
   Niewerbalnie: wstyd, ukrywanie, opieka nad młodszym rodzeństwem, lęk.
8. Przemoc domowa: „On mnie bije.” / „Nie mów nikomu.”
   Niewerbalnie: siniaki, lęk przed dotykiem, wycofanie, agresja, moczenie.
9. Rodzeństwo: „Zawsze to on dostaje więcej.” / „Nienawidzę brata.”
   Niewerbalnie: rywalizacja, kłótnie, zazdrość, próby zwracania uwagi.
10. Nowe związki rodziców: „Nie chcę, żeby on był moim tatą.” / „A co, jeśli mnie nie polubi?”
    Niewerbalnie: bunt, wycofanie, konflikty, testowanie nowej osoby.
11. Ubóstwo: „Dlaczego nie mamy pieniędzy?” / „Nie chcę iść na wycieczkę, bo nie mam.”
    Niewerbalnie: wstyd, unikanie tematów finansowych, rezygnacja z aktywności.
12. Przeprowadzki: „Nie chcę się wyprowadzać.” / „Stracę wszystkich.”
    Niewerbalnie: smutek, lęk, trudności z adaptacją, nostalgia.

4. Problemy rówieśnicze i społeczne

• Trudności w nawiązywaniu przyjaźni: „Nikt mnie nie lubi.” / „Nie wiem, co powiedzieć.”
  Niewerbalnie: stanie z boku, unikanie zabaw grupowych, smutek.
• Nieśmiałość: „Wstydzę się.” / „Nie chcę odpowiadać.”
  Niewerbalnie: czerwienienie, cichy głos, unikanie kontaktu wzrokowego.
• Odrzucenie: „Nie chcą mnie do grupy.” / „Wyśmiewają mnie.”
  Niewerbalnie: samotne przerwy, brak zaproszeń, wycofanie.
• Przemoc rówieśnicza: „Biją mnie.” / „Zabierają mi pieniądze.”
  Niewerbalnie: siniaki, zniszczone rzeczy, lęk przed szkołą.
• Cyberprzemoc: „Piszą o mnie okropne rzeczy.” / „Wysyłają moje zdjęcia.”
  Niewerbalnie: ukrywanie telefonu, lęk przed internetem, wycofanie, płacz po użyciu telefonu.
• Presja rówieśnicza: „Wszyscy palą, to ja też.” / „Boję się odmówić.”
  Niewerbalnie: eksperymentowanie, zapach dymu, nowe przedmioty, tajemnice.
• Konflikty w grupie: „Ona mnie obgaduje.” / „Nie chcę z nimi siedzieć.”
  Niewerbalnie: kłótnie, plotki, zmiany grup, izolacja.
• Zazdrość, rywalizacja: „Dlaczego ona jest lepsza?” / „Zawsze ona wygrywa.”
  Niewerbalnie: rywalizacja, krytyka, smutek po porażce.
• Brak asertywności: „Nie umiem powiedzieć nie.” / „Robię to, bo się boję.”
  Niewerbalnie: uległość, robienie rzeczy wbrew sobie, lęk przed odmową.

5. Problemy zdrowotne i somatyczne

1. Choroby przewlekłe: „Boli mnie.” / „Nie chcę zastrzyku.”
   Niewerbalnie: zmęczenie, unikanie aktywności, lęk przed lekarzem.
2. Alergie: „Swędzi mnie.” / „Nie mogę tego jeść.”
   Niewerbalnie: wysypka, unikanie potraw, lęk przed reakcją.
3. Zaburzenia snu: „Nie mogę zasnąć.” / „Mam koszmary.”
   Niewerbalnie: chodzenie do rodziców w nocy, zmęczenie, drażliwość.
4. Dolegliwości psychosomatyczne: „Boli mnie brzuch.” / „Głowa mnie boli.”
   Niewerbalnie: bóle przed szkołą, wymioty, zmęczenie bez przyczyny.
5. Wybiórczość pokarmowa: „Nie zjem tego.” / „To śmierdzi.”
   Niewerbalnie: odmowa jedzenia, płacz przy stole, unikanie grup posiłków.
6. Otyłość/niedowaga: „Jestem gruby.” / „Jestem za chudy.”
   Niewerbalnie: wstyd przy przebieraniu, unikanie sportu, komentarze o ciele.
7. Problemy ze wzrokiem/słuchem/mową: „Nie widzę z tablicy.” / „Nie słyszę, co mówisz.”
   Niewerbalnie: mrużenie oczu, przysuwanie się, proszenie o powtórzenie, jąkanie.
8. Zaburzenia rozwojowe: „Nie rozumiem, co mam zrobić.” / „Za głośno!”
   Niewerbalnie: trudności społeczne, powtarzalne zachowania, lęk przed zmianami.
9. Niepełnosprawność: „Nie mogę tego zrobić.” / „Dlaczego jestem inny?”
   Niewerbalnie: frustracja, wycofanie, pytania o różnice.
10. Dojrzewanie: „Mamo, co się ze mną dzieje?” / „Wstydzę się.”
    Niewerbalnie: ukrywanie ciała, wstyd przy rozmowach, zmiany nastroju.

6. Problemy związane z technologią i mediami

1. Nadużywanie ekranów: „Jeszcze pięć minut!” / „Nie mogę przestać.”
   Niewerbalnie: złość przy odbieraniu telefonu, zaniedbywanie obowiązków, izolacja.
2. Cyberprzemoc: „Oni mnie hejtują.” / „Nie chcę już mieć internetu.”
   Niewerbalnie: ukrywanie ekranu, lęk przed telefonem, wycofanie.
3. Nieodpowiednie treści: „Widziałem coś złego.” / „Nie chcę o tym mówić.”
   Niewerbalnie: koszmary, lęk, pytania o seks, dziwne zachowania.
4. Uzależnienie od social mediów: „Muszę sprawdzić.” / „Ile mam lajków?”
   Niewerbalnie: ciągłe sprawdzanie telefonu, porównywanie się, spadek nastroju.
5. FOMO: „Wszyscy coś robią, a ja nie.” / „Boję się, że coś przegapię.”
   Niewerbalnie: lęk przed wyłączeniem telefonu, ciągłe odświeżanie.
6. Sexting: „Wysłałem jej zdjęcie.” / „Boję się, że to wycieknie.”
   Niewerbalnie: tajemnice, lęk, ukrywanie telefonu.
7. Utrata kontroli nad czasem: „Zapomniałem o zadaniu, bo grałem.” / „Nie wiem, gdzie minął dzień.”
   Niewerbalnie: niewyspanie, zaniedbanie, kłamanie o czasie online.

7. Problemy związane z tożsamością i rozwojem

1. Tożsamość płciowa/seksualna: „Mamo, chyba jestem inny.” / „Podobają mi się osoby tej samej płci.”
   Niewerbalnie: pytania, lęk, wycofanie, testowanie reakcji rodziców.
2. Kryzys wiary/światopoglądu: „Nie wiem, w co wierzyć.” / „Dlaczego Bóg na to pozwala?”
   Niewerbalnie: pytania filozoficzne, bunt, wycofanie z praktyk.
3. Poczucie inności: „Jestem dziwny.” / „Nikt mnie nie rozumie.”
   Niewerbalnie: izolacja, smutek, poszukiwanie subkultur.
4. Dojrzewanie płciowe: „Wstydzę się swojego ciała.” / „Dlaczego to się dzieje?”
   Niewerbalnie: ukrywanie ciała, unikanie rozmów, zmiany nastroju.
5. Orientacja seksualna: „Boję się wam powiedzieć.” / „Czy mnie odrzucicie?”
   Niewerbalnie: lęk, tajemnice, testowanie, wycofanie.
6. Tożsamość kulturowa/etniczna: „Dlaczego jesteśmy inni?” / „Wstydzę się swojego pochodzenia.”
   Niewerbalnie: unikanie tematów, wstyd, pytania o korzenie.

8. Zachowania ryzykowne i uzależnienia

1. Alkohol/narkotyki: „Spróbowałem.” / „Wszyscy to robią.”
   Niewerbalnie: zapach, zmiany nastroju, tajemnice, nowe towarzystwo.
2. Papierosy/vapowanie: „To tylko vapowanie.” / „Nie jest uzależniony.”
   Niewerbalnie: zapach, ukrywanie sprzętu, kaszel, zmiany w zachowaniu.
3. Hazard/zakupy/gry: „Jeszcze jedna gra.” / „Muszę to mieć.”
   Niewerbalnie: wydawanie pieniędzy, kłamanie, zaniedbanie obowiązków.
4. Samookaleczenia: „To mnie uspokaja.” / „Nie chcę o tym mówić.”
   Niewerbalnie: blizny, ukrywanie ciała, noszenie długich rękawów.
5. Zaburzenia łaknienia: „Nie jestem głodna.” / „Zjem później.”
   Niewerbalnie: chudnięcie, wymioty, ukrywanie jedzenia.
6. Ucieczki/wagary: „Nie byłem w szkole.” / „Wyszedłem z domu.”
   Niewerbalnie: późne powroty, kłamanie, brak kontaktu.
7. Ryzykowne zachowania seksualne: „Nie chcę o tym mówić.” / „To nie twoja sprawa.”
   Niewerbalnie: tajemnice, lęk, zmiany zachowania, kontakty z dorosłymi online.
8. Zachowania przestępcze: „To nie ja.” / „To był żart.”
   Niewerbalnie: kradzieże, wandalizm, konflikty z prawem, ukrywanie.

9. Problemy komunikacyjne i relacyjne z dorosłymi

1. Brak zaufania: „Nie powiem ci, bo się wściekniesz.” / „Nie zrozumiesz.”
   Niewerbalnie: tajemnice, kłamanie, wycofanie, unikanie rozmów.
2. Lęk przed oceną: „Boję się, że mnie wyśmiejesz.” / „Nie chcę, żebyś się złościł.”
   Niewerbalnie: milczenie, unikanie kontaktu wzrokowego, napięcie.
3. Poczucie niezrozumienia: „Nigdy mnie nie słuchasz.” / „Wszyscy mnie ignorują.”
   Niewerbalnie: trzaskanie drzwiami, wycofanie, agresja słowna.
4. Kłamanie: „Nie wiem.” / „To nie ja.”
   Niewerbalnie: unikanie tematu, sprzeczne odpowiedzi, nerwowość.
5. Trudność w proszeniu o pomoc: „Nic nie jest.” / „Dam sobie radę.”
   Niewerbalnie: cierpienie w milczeniu, izolacja, pogorszenie stanu.
6. Konflikty z autorytetami: „Nienawidzę nauczycieli.” / „Nie będę słuchać.”
   Niewerbalnie: bunt, odmowa współpracy, agresja.
7. Poczucie bycia niewidzialnym: „Zawsze jestem pomijany.” / „Nikt mnie nie zauważa.”
   Niewerbalnie: próby zwrócenia uwagi, wygłupy, agresja, regresja.

10. Problemy egzystencjalne i duchowe

1. Pytania o sens życia: „Po co żyjemy?” / „Dlaczego ja istnieję?”
   Niewerbalnie: zadumienie, wycofanie, pytania o śmierć.
2. Lęk przed przyszłością: „Co będzie, jeśli sobie nie poradzę?” / „Boję się dorosłości.”
   Niewerbalnie: niepokój, unikanie planowania, lęk przed decyzjami.
3. Kryzys wartości: „Nie wiem, co jest dobre, a co złe.” / „Wszystko jest bez sensu.”
   Niewerbalnie: bunt, apatia, poszukiwanie skrajnych grup.
4. Poczucie pustki: „Jestem pusty w środku.” / „Nic mnie nie cieszy.”
   Niewerbalnie: obojętność, izolacja, brak reakcji na nagrody.
5. Samotność egzystencjalna: „Nikt mnie nigdy nie zrozumie.” / „Jestem sam na świecie.”
   Niewerbalnie: wycofanie, smutek, pytania o sens relacji.

11. Sytuacje kryzysowe i traumatyczne

1. Wypadki/katastrofy: „Ciągle to widzę.” / „Boję się, że to się powtórzy.”
   Niewerbalnie: koszmary, lęk, unikanie miejsc, odtwarzanie w zabawie.
2. Śmierć bliskiego: „Dlaczego on odszedł?” / „Czy to moja wina?”
   Niewerbalnie: płacz, regresja, pytania o śmierć, szukanie bliskości.
3. Samobójstwo bliskiego: „Dlaczego to zrobił?” / „Czy ja też tak skończę?”
   Niewerbalnie: lęk, poczucie winy, pytania, wycofanie.
4. Przemoc seksualna: „On mnie dotykał.” / „Nie mów nikomu.”
   Niewerbalnie: lęk przed dotykiem, wiedza seksualna nieadekwatna do wieku, wycofanie, moczenie.
5. Porwanie/zaginięcie: „Boję się, że ktoś mnie zabierze.” / „Gdzie jest mama?”
   Niewerbalnie: lęk separacyjny, czujność, koszmary.
6. Wojna/migracja: „Boję się bomb.” / „Chcę wrócić do domu.”
   Niewerbalnie: lęk, koszmary, wycofanie, agresja, mutyzm.
7. Hospitalizacja: „Boli.” / „Boję się, że umrę.”
   Niewerbalnie: lęk przed igłami, płacz, regresja, odmowa współpracy.
8. Izolacja/pandemia: „Tęsknię za kolegami.” / „Boję się zarazić.”
   Niewerbalnie: smutek, lęk, nadmierne mycie, wycofanie.

12. Problemy związane z opieką i instytucjami

1. Piecza zastępcza: „Chcę do mamy.” / „Dlaczego tu jestem?”
   Niewerbalnie: lęk, agresja, wycofanie, pytania o powrót.
2. Adopcja/rodziny zastępcze: „Czy mnie oddacie?” / „Kim są moi prawdziwi rodzice?”
   Niewerbalnie: lęk separacyjny, pytania o pochodzenie, testowanie więzi.
3. Kontakt z instytucjami: „Boję się policji.” / „Dlaczego pani z opieki tu jest?”
   Niewerbalnie: lęk, wycofanie, pytania, niepokój.
4. Zmiana placówki/opiekunów: „Nie chcę tu być.” / „Chcę wrócić.”
   Niewerbalnie: płacz, bunt, regresja, trudności z adaptacją.
5. Brak stałości: „Kiedy znowu się przeprowadzimy?” / „Czy zostaniemy tu długo?”
   Niewerbalnie: lęk, nieufność, trudności z więzią, chaos.
6. Konflikt lojalnościowy: „Nie wiem, kogo wybrać.” / „Czy mogę kochać oboje?”
   Niewerbalnie: napięcie, wycofanie, pytania, poczucie winy.

Jak rodzic może to usłyszeć, jeśli dziecko nie mówi wprost

Dzieci często nie mają słów. Zamiast „boję się” mówią „boli mnie brzuch”. Zamiast „jestem smutny” mówią „nudzi mi się”. Zamiast „potrzebuję pomocy” mówią „nienawidzę cię”.

Sygnały, które warto zauważyć:

• zmiana zachowania (nagle ciche lub nagle agresywne),
• zmiana snu, apetytu, wyników w nauce,
• wycofanie z relacji, hobby,
• powtarzalne pytania, lęki,
• tajemnice, kłamstwa,
• ciało: bóle, siniaki, zmęczenie,
• słowa: „nie chcę żyć”, „jestem do niczego”, „nikt mnie nie lubi”.

Co można zrobić:

szukać pomocy specjalisty, gdy problem przerasta rodzinę.Poniżej umieściliśmy możliwie kompletną listę problemów i trudności, z którymi mierzą się dzieci, podzieloną na kategorie. Warto pamiętać, że wiele z nich się przenika i nakłada, a ich źródła bywają zarówno wewnętrzne (emocje, rozwój), jak i zewnętrzne (rodzina, rówieśnicy, szkoła, świat cyfrowy).

słuchać bez oceniania,

pytać otwarcie: „Co się dzieje?”, „Jak się z tym czujesz?”,

nie bagatelizować: „To nic takiego”,

zapewnić: „Jestem tu, pomogę ci”,

Zapraszamy do kontaktu: office@tmtgroup.eu